Khi nhà bị cháy, phản xạ tự nhiên của hầu hết gia chủ là hoảng loạn và chỉ nghĩ đến việc dập lửa, cứu người. Nhưng ngay sau khi đám cháy được kiểm soát, có một chuỗi việc cần làm theo đúng thứ tự để hồ sơ claim bảo hiểm cháy nổ không bị từ chối hoặc kéo dài vô thời hạn. Bài viết này tổng hợp checklist các bước cần làm ngay, dựa trên quy định hiện hành tại Nghị định 67/2023/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 15/9/2026) về bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc. Nếu chưa nắm rõ nhà mình có thuộc diện bắt buộc mua loại bảo hiểm này hay không, có thể xem thêm bài Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là gì? Đối tượng nào phải mua theo luật?.
Vì sao thứ tự các bước sau khi cháy lại quan trọng?
Rất nhiều trường hợp bị từ chối hoặc chậm bồi thường không phải vì thiệt hại không được bảo hiểm, mà vì gia chủ tự ý dọn dẹp, sửa chữa hiện trường trước khi có biên bản giám định, hoặc bỏ sót giấy tờ bắt buộc trong hồ sơ. Theo quy định tại Điều 29 Nghị định 67/2023/NĐ-CP, hồ sơ bồi thường bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc gồm nhiều loại giấy tờ, phần lớn do chính bên mua bảo hiểm (chủ nhà) có trách nhiệm thu thập và cung cấp. Nếu chậm hoặc bỏ sót ở bước đầu, toàn bộ quy trình phía sau sẽ bị kéo dài.
Bước 1: Đảm bảo an toàn tính mạng và gọi lực lượng chữa cháy
Ưu tiên tuyệt đối luôn là con người. Ngay khi phát hiện cháy, đưa người ra khỏi khu vực nguy hiểm, gọi ngay số 114 (Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ) và số 113 nếu cần hỗ trợ an ninh. Không cố quay lại lấy tài sản khi lửa đã lan rộng.
Sau khi lực lượng PCCC có mặt và xử lý đám cháy, đây là thời điểm bắt đầu chuỗi thủ tục liên quan đến bảo hiểm. Lực lượng công an PCCC thường lập biên bản hiện trường ngay tại chỗ hoặc trong quá trình xử lý vụ việc — biên bản này sẽ là căn cứ quan trọng cho bước xác định nguyên nhân cháy sau này.
Bước 2: Bảo toàn hiện trường trước khi giám định
Đây là bước nhiều người bỏ qua nhất và cũng gây rắc rối nhiều nhất khi claim bảo hiểm. Sau khi đám cháy được dập tắt, không nên vội vàng dọn dẹp, di chuyển đồ đạc cháy hỏng, hay sửa chữa phần kết cấu bị hư hại nếu chưa có sự đồng ý của doanh nghiệp bảo hiểm hoặc chưa hoàn tất biên bản giám định thiệt hại.
Cần giữ nguyên hiện trường trong bao lâu?
Không có một mốc thời gian cố định áp dụng cho mọi trường hợp — điều này phụ thuộc vào thời gian doanh nghiệp bảo hiểm cử giám định viên đến hiện trường. Cách an toàn nhất là chủ động liên hệ ngay với công ty bảo hiểm (xem Bước 4) để được hướng dẫn cụ thể việc có được phép dọn dẹp sơ bộ (ví dụ dọn đường đi lại để đảm bảo an toàn) hay phải chờ giám định viên đến trước.
Ghi nhận hiện trường bằng hình ảnh, video
Trong lúc chờ, hãy chủ động:
- Chụp ảnh, quay video toàn cảnh khu vực cháy từ nhiều góc độ, bao gồm cả các khu vực chưa bị ảnh hưởng để làm căn cứ đối chiếu.
- Ghi lại rõ các tài sản, vật dụng bị hư hỏng, đặc biệt các món có giá trị lớn.
- Không tự ý vứt bỏ các vật dụng cháy hỏng dù đã chụp ảnh — giám định viên có thể cần kiểm tra trực tiếp để xác định nguyên nhân và mức độ thiệt hại.
Những hình ảnh, video này sẽ hỗ trợ rất nhiều cho phần “bản kê khai thiệt hại và tài liệu chứng minh” trong hồ sơ claim.
Bước 3: Báo công an PCCC và xin xác nhận nguyên nhân cháy
Theo quy định, hồ sơ bồi thường bảo hiểm cháy nổ bắt buộc cần có văn bản kết luận hoặc thông báo về nguyên nhân, sự cố cháy, nổ của cơ quan có thẩm quyền. Đây thường là văn bản do cơ quan Cảnh sát PCCC và Cứu nạn, cứu hộ cấp, xác nhận nguyên nhân vụ cháy (chập điện, rò rỉ gas, hỏa hoạn do các nguyên nhân khác…).
Gia chủ cần chủ động:
- Hỏi rõ cơ quan công an PCCC về thủ tục, thời gian dự kiến để nhận được văn bản kết luận nguyên nhân cháy.
- Giữ lại biên bản khám nghiệm hiện trường (nếu có) ngay từ thời điểm lực lượng chức năng xử lý vụ cháy.
- Nếu vụ cháy có dấu hiệu liên quan đến vi phạm quy định an toàn PCCC, cần phối hợp đầy đủ với cơ quan điều tra — việc này ảnh hưởng trực tiếp đến kết luận nguyên nhân và do đó ảnh hưởng đến quá trình bồi thường.
Văn bản kết luận nguyên nhân cháy là một trong những tài liệu quan trọng nhất, vì doanh nghiệp bảo hiểm sẽ đối chiếu nguyên nhân này với các điều khoản loại trừ trong hợp đồng (ví dụ cháy do lỗi cố ý, do vi phạm nghiêm trọng quy định an toàn PCCC có thể bị loại trừ một phần hoặc toàn bộ, tùy điều khoản hợp đồng cụ thể — cần đọc kỹ hợp đồng đã ký hoặc liên hệ trực tiếp doanh nghiệp bảo hiểm để được giải thích rõ).
Bước 4: Thông báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm
Càng thông báo sớm, doanh nghiệp bảo hiểm càng có thể cử giám định viên đến hiện trường kịp thời, tránh tình trạng hiện trường bị thay đổi trước khi giám định. Hầu hết hợp đồng bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc đều quy định thời hạn thông báo sự kiện bảo hiểm (thường tính bằng giờ hoặc ngày kể từ khi xảy ra sự cố) — cần đọc lại hợp đồng đã ký hoặc gọi hotline chăm sóc khách hàng của hãng để nắm chính xác thời hạn áp dụng cho hợp đồng của mình, tránh vi phạm nghĩa vụ thông báo dẫn đến bị từ chối một phần quyền lợi.
Khi liên hệ, cần chuẩn bị sẵn các thông tin gì?
- Số hợp đồng bảo hiểm hoặc số giấy chứng nhận bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc.
- Thời gian, địa điểm xảy ra cháy.
- Mô tả sơ bộ mức độ thiệt hại (nhà ở, tài sản bên trong, hay cả hai).
- Thông tin liên hệ để giám định viên sắp xếp thời gian đến hiện trường.
Bước 5: Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ yêu cầu bồi thường
Theo Điều 29 Nghị định 67/2023/NĐ-CP, hồ sơ bồi thường bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc về cơ bản bao gồm các loại giấy tờ sau. Phần lớn trách nhiệm chuẩn bị thuộc về bên mua bảo hiểm (chủ nhà), riêng biên bản giám định thiệt hại do doanh nghiệp bảo hiểm lập:
- Văn bản yêu cầu bồi thường của bên mua bảo hiểm.
- Bản sao hợp đồng bảo hiểm hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc.
- Biên bản kiểm tra an toàn về phòng cháy và chữa cháy tại thời điểm gần nhất trước khi xảy ra sự cố (nếu có).
- Biên bản giám định thiệt hại — do doanh nghiệp bảo hiểm hoặc đơn vị giám định độc lập được doanh nghiệp bảo hiểm chỉ định lập.
- Văn bản kết luận hoặc thông báo về nguyên nhân cháy, nổ của cơ quan có thẩm quyền (công an PCCC hoặc cơ quan điều tra).
- Bản kê khai thiệt hại và các tài liệu chứng minh thiệt hại (hóa đơn mua sắm tài sản, ảnh chụp hiện trạng trước và sau cháy, giấy tờ sở hữu nhà/tài sản…).
Đây là quy định chung áp dụng cho bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc theo luật. Một số hợp đồng bảo hiểm tự nguyện (mua thêm ngoài phần bắt buộc) có thể yêu cầu bổ sung giấy tờ khác — cần đối chiếu trực tiếp với điều khoản hợp đồng đã ký hoặc hỏi tư vấn viên phụ trách để chắc chắn không thiếu giấy tờ nào.
Mẹo chuẩn bị hồ sơ nhanh và đầy đủ
- Photocopy sẵn nhiều bản hợp đồng bảo hiểm, giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà đất ngay từ đầu, tránh mất thời gian tìm lại bản gốc bị cháy.
- Lưu file scan hoặc ảnh chụp hợp đồng bảo hiểm trên điện thoại/email — nhiều gia đình khi cháy nhà mất luôn bản giấy gốc, gây khó khăn cho việc chứng minh hợp đồng còn hiệu lực.
- Với tài sản có hóa đơn mua hàng, cố gắng tìm lại hóa đơn điện tử trong email hoặc ứng dụng ngân hàng nếu bản giấy đã cháy.
- Liệt kê thiệt hại theo từng khu vực, từng hạng mục (kết cấu nhà, nội thất, thiết bị điện tử…) thay vì gộp chung để giám định viên dễ đối chiếu.
Bước 6: Phối hợp với giám định viên bảo hiểm
Khi giám định viên đến hiện trường, gia chủ nên:
- Có mặt trực tiếp hoặc ủy quyền người đại diện am hiểu vụ việc để cung cấp thông tin.
- Cung cấp đầy đủ ảnh, video, hóa đơn đã chuẩn bị từ Bước 2 và Bước 5.
- Trả lời trung thực các câu hỏi về nguyên nhân, diễn biến vụ cháy — không nên tự suy đoán hoặc cung cấp thông tin không chắc chắn.
- Hỏi rõ giám định viên về các bước tiếp theo và thời gian dự kiến hoàn tất biên bản giám định.
Biên bản giám định thiệt hại là căn cứ chính để doanh nghiệp bảo hiểm tính toán mức bồi thường, nên đây là bước cần phối hợp chặt chẽ nhất trong toàn bộ quy trình.
Bước 7: Theo dõi tiến độ và nhận bồi thường
Sau khi nộp đầy đủ hồ sơ, gia chủ nên chủ động theo dõi tiến độ xử lý thay vì chỉ chờ đợi thụ động, vì thời gian xử lý thực tế có thể khác nhau tùy hồ sơ, tùy công ty bảo hiểm và tùy mức độ phức tạp của vụ việc (ví dụ vụ cháy có liên quan đến điều tra nguyên nhân sẽ kéo dài hơn vụ cháy nguyên nhân rõ ràng, không tranh chấp). Thời hạn xử lý và chi trả cụ thể do pháp luật và hợp đồng bảo hiểm quy định — cần liên hệ trực tiếp doanh nghiệp bảo hiểm hoặc tư vấn viên phụ trách hợp đồng để nắm chính xác mốc thời gian áp dụng cho trường hợp của mình.
Nếu hồ sơ bị yêu cầu bổ sung giấy tờ, nên phản hồi càng sớm càng tốt để tránh việc thời gian xử lý bị kéo dài thêm không cần thiết.
Những sai lầm thường gặp khiến claim bị chậm hoặc từ chối
- Tự ý sửa chữa, dọn dẹp trước khi giám định: làm mất căn cứ đối chiếu thiệt hại thực tế.
- Không thông báo kịp thời cho doanh nghiệp bảo hiểm: vi phạm thời hạn thông báo ghi trong hợp đồng.
- Thiếu giấy tờ chứng minh sở hữu tài sản: đặc biệt với tài sản giá trị lớn không có hóa đơn, biên nhận.
- Không giữ bản sao hợp đồng bảo hiểm ở nơi an toàn khác ngoài nhà: gây khó khăn khi bản gốc bị cháy.
- Nhầm lẫn giữa bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc và bảo hiểm tự nguyện khác: dẫn đến chuẩn bị sai loại hồ sơ hoặc liên hệ nhầm gói bảo hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Nhà không nằm trong danh mục bắt buộc mua bảo hiểm cháy nổ thì claim thế nào?
Nếu nhà thuộc diện không bắt buộc mua bảo hiểm cháy, nổ theo quy định pháp luật nhưng gia chủ có mua bảo hiểm tự nguyện (bảo hiểm nhà ở, bảo hiểm hỏa hoạn tự nguyện…), quy trình claim tương tự về nguyên tắc (báo cháy, bảo toàn hiện trường, thông báo bảo hiểm, chuẩn bị hồ sơ) nhưng hồ sơ cụ thể áp dụng theo điều khoản hợp đồng tự nguyện đã ký, có thể khác với hồ sơ quy định tại Nghị định 67/2023/NĐ-CP dành riêng cho bảo hiểm bắt buộc. Cần đối chiếu trực tiếp với hợp đồng đã ký hoặc liên hệ hãng bảo hiểm để được hướng dẫn chính xác.
Mất hợp đồng bảo hiểm bản gốc do cháy thì có claim được không?
Có thể liên hệ doanh nghiệp bảo hiểm để xin cấp lại bản sao hợp đồng hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm — doanh nghiệp bảo hiểm có lưu trữ hồ sơ hợp đồng đã ký kết nên việc mất bản gốc không đồng nghĩa với việc mất quyền lợi, miễn là hợp đồng còn hiệu lực tại thời điểm xảy ra sự cố.
Ai chịu trách nhiệm lập biên bản giám định thiệt hại?
Theo quy định, biên bản giám định thiệt hại do doanh nghiệp bảo hiểm (hoặc đơn vị giám định độc lập được doanh nghiệp bảo hiểm chỉ định) lập, không phải bên mua bảo hiểm tự lập. Gia chủ có trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin và tạo điều kiện để giám định viên thực hiện công việc.
Bảo hiểm có chi trả toàn bộ giá trị tài sản bị cháy không?
Mức bồi thường phụ thuộc vào số tiền bảo hiểm đã thỏa thuận trong hợp đồng, mức khấu trừ áp dụng và kết quả giám định thiệt hại thực tế — không có mức cố định áp dụng chung cho mọi trường hợp. Để biết chính xác mức bồi thường dự kiến cho tài sản của mình, gia chủ nên tham khảo trực tiếp điều khoản hợp đồng đã ký hoặc liên hệ tư vấn viên/doanh nghiệp bảo hiểm để được giải thích cụ thể.
Tóm tắt các bước cần làm ngay khi nhà bị cháy
- Đảm bảo an toàn tính mạng, gọi 114 và lực lượng PCCC.
- Bảo toàn hiện trường, chụp ảnh/quay video trước khi dọn dẹp.
- Xin văn bản kết luận nguyên nhân cháy từ công an PCCC.
- Thông báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm theo đúng thời hạn hợp đồng quy định.
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo Điều 29 Nghị định 67/2023/NĐ-CP (đã sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP).
- Phối hợp với giám định viên bảo hiểm khi đến hiện trường.
- Theo dõi tiến độ hồ sơ, bổ sung giấy tờ kịp thời khi được yêu cầu.
Việc nắm rõ và thực hiện đúng thứ tự các bước trên không chỉ giúp quá trình claim bảo hiểm diễn ra thuận lợi hơn, mà còn giảm thiểu rủi ro tranh chấp hoặc bị từ chối một phần quyền lợi do thiếu sót thủ tục. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào về hồ sơ, thời hạn hay mức bồi thường cụ thể cho trường hợp của mình, gia chủ nên liên hệ trực tiếp doanh nghiệp bảo hiểm hoặc tư vấn viên phụ trách hợp đồng để được hướng dẫn chính xác, thay vì chỉ dựa vào thông tin tham khảo chung. Ngoài phần cháy nổ, bảo hiểm nhà ở còn có thể bảo vệ trước nhiều rủi ro khác — tham khảo thêm bài Bảo hiểm nhà ở tư nhân: Bảo vệ gì ngoài cháy nổ? để hiểu rõ hơn phạm vi bảo vệ tổng thể. Liên hệ BaoHiemVui để được tư vấn và hỗ trợ so sánh các gói bảo hiểm nhà ở, bảo hiểm cháy nổ phù hợp với nhu cầu thực tế của gia đình bạn.
