Va chạm giữa hai xe máy tại ngã tư là tình huống rất phổ biến, và không hiếm trường hợp cả hai người lái đều có lỗi: một người chạy nhanh, người kia chuyển hướng không nhường đường. Khi đó, trách nhiệm bồi thường được chia theo mức độ lỗi của mỗi bên, và bảo hiểm trách nhiệm dân sự (TNDS) bắt buộc của mỗi xe cũng chỉ chi trả trong phạm vi đó. Bài viết phân tích qua một tình huống giả định để bạn hình dung rõ ai trả cho ai, bảo hiểm trả phần nào và phần nào phải tự chịu.

Tóm tắt nhanh
- Khi cả hai bên có lỗi, mỗi bên bồi thường thiệt hại cho bên kia tương ứng với mức độ lỗi của mình; phần thiệt hại do lỗi của chính mình gây ra thì tự chịu.
- Bảo hiểm TNDS bắt buộc của xe nào chỉ chi trả thiệt hại của bên thứ ba (người và tài sản của bên kia) do chủ xe đó gây ra, trong hạn mức trách nhiệm; không chi trả thiệt hại xe và thương tật của chính người mua.
- Thiệt hại xe của chính bạn chỉ được bảo hiểm nếu có bảo hiểm vật chất xe máy; thương tật của bạn có thể được hỗ trợ từ bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe hoặc bảo hiểm tai nạn cá nhân (nếu có mua).
- Mức độ lỗi thường dựa trên kết quả giải quyết của cơ quan chức năng, thỏa thuận giữa các bên hoặc bản án của tòa án – vì vậy cần báo tai nạn và giữ đầy đủ giấy tờ.
Tình huống giả định diễn ra thế nào?
Lưu ý: Đây là tình huống minh họa mang tính giả định, các nhân vật và số liệu không phải trường hợp có thật, chỉ dùng để giải thích cách tính.
Giả sử vào một buổi chiều, anh Minh điều khiển xe máy đi thẳng qua ngã tư có đèn tín hiệu, với tốc độ vượt quá quy định. Cùng lúc, chị Lan điều khiển xe máy từ hướng ngược lại rẽ trái nhưng không quan sát và nhường đường cho xe đi thẳng. Hai xe va chạm giữa giao lộ.
Hậu quả giả định như sau:
- Xe của anh Minh hư hỏng, chi phí sửa chữa hợp lý ước tính 8 triệu đồng; anh Minh bị xây xát, gãy tay, phải điều trị.
- Xe của chị Lan hư hỏng, chi phí sửa chữa ước tính 5 triệu đồng; chị Lan bị trầy xước nhẹ, sơ cứu tại chỗ.
- Cả hai xe đều có giấy chứng nhận bảo hiểm TNDS bắt buộc còn hiệu lực. Anh Minh có mua thêm bảo hiểm vật chất xe máy; chị Lan không mua.
Sau khi cơ quan chức năng giải quyết vụ việc, giả định kết luận: chị Lan có lỗi chính do rẽ trái không nhường đường (tương ứng 70%), anh Minh có lỗi một phần do chạy quá tốc độ (tương ứng 30%).
Trên thực tế, tỷ lệ lỗi không phải lúc nào cũng được ghi thành con số phần trăm rõ ràng. Có trường hợp các bên tự thỏa thuận, có trường hợp tranh chấp phải giải quyết tại tòa án. Con số 70/30 ở đây chỉ để minh họa cách tính.
Pháp luật chia trách nhiệm khi cả hai có lỗi ra sao?
Nền tảng để xác định ai bồi thường cho ai là các quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Bộ luật Dân sự 2015:
- Khoản 4 Điều 585: khi bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.
- Điều 587: trường hợp nhiều người cùng gây thiệt hại thì trách nhiệm bồi thường của từng người được xác định tương ứng với mức độ lỗi của mỗi người; nếu không xác định được mức độ lỗi thì phải bồi thường theo phần bằng nhau.
Áp vào va chạm hai xe máy cùng có lỗi, nguyên tắc có thể hiểu đơn giản: mỗi bên chịu phần thiệt hại tương ứng với lỗi của mình, và bồi thường cho bên kia phần thiệt hại tương ứng với lỗi của mình. Nếu không xác định được ai lỗi bao nhiêu, trách nhiệm thường được chia đều.
Ai xác định mức độ lỗi? Trong thực tế, căn cứ thường là hồ sơ giải quyết vụ tai nạn của cơ quan công an (biên bản, kết luận), thỏa thuận bằng văn bản giữa các bên, hoặc bản án, quyết định của tòa án khi có tranh chấp. Doanh nghiệp bảo hiểm sẽ dựa vào các tài liệu này để xác định số tiền bồi thường thuộc trách nhiệm bảo hiểm.
Bảo hiểm TNDS bắt buộc chi trả phần nào?
Đây là điểm nhiều người hiểu nhầm nhất. Bảo hiểm TNDS bắt buộc của chủ xe cơ giới không phải bảo hiểm cho chính chiếc xe hay chính người lái, mà là bảo hiểm cho trách nhiệm của chủ xe đối với bên thứ ba – tức người và tài sản của bên bị mình gây thiệt hại.
Theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP, mức trách nhiệm bảo hiểm của TNDS bắt buộc là:
- 150 triệu đồng/người/vụ đối với thiệt hại về sức khỏe, tính mạng.
- 50 triệu đồng/vụ đối với thiệt hại về tài sản do xe mô tô, xe gắn máy gây ra.
Cũng theo Nghị định này:
- Bồi thường thiệt hại về tài sản được xác định theo thiệt hại thực tế và mức độ lỗi của chủ xe, nhưng không vượt quá mức trách nhiệm bảo hiểm.
- Bồi thường thiệt hại về sức khỏe, tính mạng được xác định theo bảng quy định về mức bồi thường cho từng loại thương tật, thiệt hại (Phụ lục ban hành kèm Nghị định), hoặc theo thỏa thuận/bản án, nhưng không vượt mức quy định của bảng. Khi tai nạn do nhiều xe gây ra, số tiền bồi thường được phân bổ theo tỷ lệ lỗi của từng chủ xe.
Như vậy, trong va chạm cả hai bên có lỗi: bảo hiểm của xe chị Lan chi trả thiệt hại của anh Minh, theo tỷ lệ lỗi của chị Lan; bảo hiểm của xe anh Minh chi trả thiệt hại của chị Lan, theo tỷ lệ lỗi của anh Minh. Không bên nào được dùng bảo hiểm TNDS của chính mình để sửa xe của mình.
Nếu bạn muốn nắm rõ hơn về loại bảo hiểm này, xem bài Bảo hiểm TNDS xe máy 2026: Giá chuẩn, mức phạt, quyền lợi và cách mua.
Tính thử số tiền bồi thường trong tình huống
Áp dụng nguyên tắc chia theo lỗi vào phần thiệt hại tài sản của tình huống giả định (lỗi chị Lan 70%, anh Minh 30%):
| Khoản thiệt hại | Tổng thiệt hại | Bên phải bồi thường (theo lỗi) | Bảo hiểm TNDS chi trả | Phần tự chịu |
|---|---|---|---|---|
| Xe anh Minh | 8.000.000 đ | Chị Lan bồi thường 70% = 5.600.000 đ | BH TNDS xe chị Lan: 5.600.000 đ | Anh Minh: 2.400.000 đ (30% do lỗi của mình) |
| Xe chị Lan | 5.000.000 đ | Anh Minh bồi thường 30% = 1.500.000 đ | BH TNDS xe anh Minh: 1.500.000 đ | Chị Lan: 3.500.000 đ (70% do lỗi của mình) |
Cả hai khoản đều thấp hơn mức trách nhiệm 50 triệu đồng/vụ, nên về nguyên tắc nằm trong phạm vi chi trả của bảo hiểm TNDS (với điều kiện hồ sơ hợp lệ và không thuộc trường hợp loại trừ).
Còn 2.400.000 đồng anh Minh tự chịu thì sao? Vì anh Minh có mua bảo hiểm vật chất xe máy, phần này có thể được xem xét chi trả theo hợp đồng vật chất xe của anh (sau khi trừ mức khấu trừ, khấu hao nếu có, tùy quy tắc của hãng). Chị Lan không mua bảo hiểm vật chất nên phải tự chịu 3.500.000 đồng.
Về thiệt hại sức khỏe: chi phí điều trị gãy tay của anh Minh được bảo hiểm TNDS của xe chị Lan xem xét bồi thường theo bảng mức bồi thường thương tật tại Phụ lục của Nghị định 67/2023/NĐ-CP, có tính đến tỷ lệ lỗi, trong hạn mức 150 triệu đồng/người/vụ. Số tiền cụ thể phụ thuộc vào loại thương tật, hồ sơ y tế và kết quả xác định của doanh nghiệp bảo hiểm, nên bài viết không đưa ra con số ước tính. Tương tự, vết thương của chị Lan có thể được bảo hiểm của xe anh Minh xem xét theo phần lỗi của anh Minh.
Lưu ý: số tiền trên là phép tính minh họa. Trên thực tế, chi phí sửa chữa được doanh nghiệp bảo hiểm giám định, có thể khác với báo giá ban đầu của tiệm sửa xe.
Những thiệt hại nào TNDS không chi trả?
Từ tình huống trên có thể thấy, ngay cả khi cả hai xe đều có bảo hiểm TNDS bắt buộc, mỗi người vẫn có phần thiệt hại phải tự chịu. Các khoản thường không thuộc phạm vi TNDS bắt buộc gồm:
- Thiệt hại xe của chính mình, kể cả phần thiệt hại do bên kia gây ra vượt quá khả năng bồi thường hoặc phần do lỗi của mình. Muốn được bảo vệ, cần có bảo hiểm vật chất xe máy.
- Thương tật của chính người lái và người ngồi trên xe mình (trừ phần được bên kia bồi thường). Có thể được hỗ trợ nếu mua thêm bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe hoặc bảo hiểm tai nạn cá nhân.
- Phần thiệt hại vượt mức trách nhiệm bảo hiểm (150 triệu đồng/người/vụ về sức khỏe, 50 triệu đồng/vụ về tài sản đối với xe máy). Nếu thiệt hại thực tế lớn hơn, chủ xe có lỗi vẫn phải tự bồi thường phần vượt theo quy định của pháp luật dân sự.
- Các trường hợp loại trừ theo quy định, ví dụ hành vi cố ý gây thiệt hại. Danh sách loại trừ cụ thể được quy định trong Nghị định 67/2023/NĐ-CP; bạn nên đọc kỹ để tránh bất ngờ.
Đây cũng là lý do một vụ va chạm “nhỏ” vẫn có thể khiến bạn mất vài triệu đồng, dù đã mua đủ bảo hiểm bắt buộc. Một trường hợp khác cũng thường bị hiểu nhầm là xe máy tự ngã không có bên thứ ba – xem phân tích tại bài Giả định claim: Tai nạn xe máy tự ngã một mình, bảo hiểm TNDS có bồi thường không?.
Cần làm gì ngay sau va chạm?
Việc xác định lỗi và bồi thường phụ thuộc rất nhiều vào những gì bạn làm trong những giờ đầu tiên sau va chạm. Một số việc nên làm:
- Đảm bảo an toàn và sơ cứu người bị thương, gọi cấp cứu nếu cần.
- Giữ nguyên hiện trường trong khả năng cho phép và báo cho cơ quan công an để giải quyết, đặc biệt khi có người bị thương hoặc hai bên chưa thống nhất được lỗi.
- Chụp ảnh, quay video vị trí xe, vết phanh, đèn tín hiệu, biển báo, hư hỏng của cả hai xe; xin thông tin người làm chứng nếu có. Camera hành trình hoặc camera của cửa hàng xung quanh có thể là bằng chứng quan trọng.
- Trao đổi thông tin với bên kia: họ tên, số điện thoại, biển số xe, thông tin giấy chứng nhận bảo hiểm.
- Thông báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm của mình qua tổng đài in trên giấy chứng nhận, kể cả khi bạn nghĩ mình không có lỗi.
- Không tự ý sửa xe trước khi doanh nghiệp bảo hiểm giám định, trừ trường hợp cần thiết để đảm bảo an toàn và đã được hướng dẫn.
- Không vội ký các văn bản thỏa thuận về lỗi hoặc tiền bồi thường khi chưa hiểu rõ nội dung. Nếu tự thỏa thuận, nên lập thành văn bản, có chữ ký của cả hai bên.
Hướng dẫn chi tiết hơn có tại bài Bị tai nạn xe máy: Làm gì để được bảo hiểm bồi thường đúng quyền lợi?.
Hồ sơ yêu cầu bồi thường gồm những gì?
Mỗi doanh nghiệp bảo hiểm có thể hướng dẫn chi tiết khác nhau, nhưng hồ sơ yêu cầu bồi thường TNDS thường bao gồm các nhóm tài liệu sau:
- Giấy tờ về xe và người lái: đăng ký xe, giấy phép lái xe phù hợp, giấy chứng nhận bảo hiểm.
- Tài liệu về vụ tai nạn: hồ sơ, biên bản của cơ quan công an (nếu có), hoặc văn bản thỏa thuận giữa các bên; hình ảnh hiện trường.
- Tài liệu chứng minh thiệt hại tài sản: biên bản giám định, báo giá và hóa đơn sửa chữa.
- Tài liệu chứng minh thiệt hại về sức khỏe: giấy ra viện, hồ sơ bệnh án, hóa đơn chi phí điều trị, giấy chứng nhận thương tích.
- Giấy tờ chứng minh quyền yêu cầu bồi thường nếu người đi nhận không phải người bị thiệt hại trực tiếp.
Trong tình huống cả hai bên cùng có lỗi, mỗi người thường sẽ làm việc với doanh nghiệp bảo hiểm của xe bên kia để được bồi thường thiệt hại của mình (theo phần lỗi của bên kia), đồng thời doanh nghiệp bảo hiểm của mình sẽ xử lý yêu cầu của bên kia. Nếu có bảo hiểm vật chất xe, bạn cũng làm hồ sơ với doanh nghiệp bảo hiểm của mình cho phần tự chịu. Hãy hỏi tổng đài để được hướng dẫn trình tự cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Cả hai bên đều có lỗi thì có được bảo hiểm bồi thường không?
Có. Mỗi bên vẫn được bồi thường thiệt hại tương ứng với phần lỗi của bên kia, thông qua bảo hiểm TNDS bắt buộc của xe bên kia, trong hạn mức trách nhiệm và nếu không thuộc trường hợp loại trừ. Phần thiệt hại do lỗi của chính mình thì tự chịu, trừ khi bạn có bảo hiểm vật chất xe hoặc bảo hiểm tai nạn.
Không xác định được ai lỗi bao nhiêu thì tính thế nào?
Theo Điều 587 Bộ luật Dân sự 2015, khi nhiều người cùng gây thiệt hại mà không xác định được mức độ lỗi thì trách nhiệm bồi thường được chia theo phần bằng nhau. Nếu các bên có tranh chấp, có thể giải quyết qua thương lượng hoặc tòa án.
Bảo hiểm TNDS bắt buộc có trả tiền sửa xe của tôi không?
Không. Bảo hiểm TNDS bắt buộc của bạn chỉ chi trả thiệt hại bạn gây ra cho bên thứ ba. Tiền sửa xe của bạn được bồi thường từ bảo hiểm TNDS của bên gây thiệt hại (theo phần lỗi của họ) hoặc từ bảo hiểm vật chất xe nếu bạn có mua.
Tự thỏa thuận tại chỗ có ảnh hưởng đến quyền lợi bảo hiểm không?
Có thể. Nếu tự thỏa thuận mà không báo cho doanh nghiệp bảo hiểm, không có tài liệu chứng minh, việc yêu cầu bồi thường sau đó có thể gặp khó khăn. Nên thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm và lập văn bản thỏa thuận rõ ràng.
Kết luận
Khi va chạm xe máy mà cả hai bên đều có lỗi, nguyên tắc cốt lõi là chia trách nhiệm theo mức độ lỗi: mỗi bên bồi thường cho bên kia phần tương ứng với lỗi của mình và tự chịu phần do lỗi của chính mình. Bảo hiểm TNDS bắt buộc giúp mỗi chủ xe thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho bên kia trong hạn mức, nhưng không bảo vệ xe và thân thể của chính người mua. Nếu muốn giảm phần tự chịu, bạn có thể cân nhắc thêm bảo hiểm vật chất xe máy và bảo hiểm tai nạn, tùy giá trị xe và nhu cầu. Để được tư vấn cụ thể theo trường hợp của mình, hãy liên hệ doanh nghiệp bảo hiểm hoặc BaoHiemVui.
Lưu ý: Bài viết mang tính thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Tình huống và số liệu là giả định. Quy định được trích dẫn theo thông tin tại thời điểm viết bài; kết quả bồi thường thực tế phụ thuộc vào hồ sơ, kết luận của cơ quan có thẩm quyền và quy tắc của doanh nghiệp bảo hiểm.